Kraina Wielkich Jezior Mazurskich

Wielkie Jeziora Mazurskie stanowią największy w Polsce zespół połączonych kanałami jezior i zajmują około 20% powierzchni Krainy Wielkich Jezior. Bogactwo jezior sprawia, że krajobraz tego regionu wyróżnia się na tle pozostałych regionów przyrodniczych Polski.

Położenie
Wielkie Jeziora Mazurskie położone są we wschodniej części Pojezierza Mazurskiego. Granice obszaru pokrywają się z geograficznymi granicami mezoregionu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich, obejmując dodatkowo fragment Równiny Mazurskiej. Na południu Wielkich Jezior Mazurskich znajduje się zwarty kompleks Puszczy Piskiej, a od wschodu ogranicza kompleks Puszczy Boreckiej. Na północy obszar graniczy z Krainą Węgorapy, a od zachodu z Pojezierzem Mrągowskim.

System połączonych kanałami Wielkich Jezior Mazurskich na północy rozpoczyna jezioro Mamry, poniżej położone jest jezioro Niegocin przechodzące w jeziora rynnowe: Ryńskie, Tałty, Mikołajskie, Bełdany i Nidzkie. Na wschód od jeziora Mikołajskiego położone jest największe w Polsce jezioro Śniardwy.

Krajobraz

Krajobraz kształtował się podczas fazy pomorskiej zlodowacenia bałtyckiego. Wielkie Jeziora Mazurskie stanowią głębokie poprzeczne obniżenie w wyniesionym garbie pojeziernym. Podczas kolejnych postojów cofający się lodowiec usypywał wzgórza morenowe, zbudowane ze żwiru, gliny oraz dużej ilości naniesionych przez lodowiec głazów. Wzgórza moreny czołowej tworzą biegnące równoleżnikowo, równoległe do siebie ciągi. W zagłębieniach między wzgórzami moreny czołowej lodowiec pozostawił olbrzymie bryły martwego lodu, które po wytopieniu się wypełniły wodami misy wytopiskowe i rynny. Cofający lodowiec pozostawił po sobie również niecki moreny dennej, gdzie uformowały się torfowiska, bagna oraz płytkie jeziora.

W ten sposób powstał połączony system wielkich jezior, który na północy rozpoczyna rozgałęziona morenowa niecka kompleksu jeziora Mamry. Poniżej położone jest jezioro Niegocin przechodzące w jeziora rynnowe: Ryńskie, Tałty, Mikołajskie, Bełdany i Nidzkie. Na wschód od jeziora Mikołajskiego położone jest największe w Polsce jezioro Śniardwy.

Jeziora połączone są systemem kanałów i mają wyrównany poziom wód na wysokości 116m. Wody z jezior odpływają w dwóch kierunkach – za pośrednictwem Węgorapy wypływającej z jeziora Mamry do Pregoły oraz za pośrednictwem Pisy wypływającej z jeziora Roś do Wisły.

Na południu Krainy Wielkich Jezior Mazurskich występują rozległe równiny – sandry, uformowane z piasków naniesionych przez wody topniejącego lodowca. Występują również nieregularne wzgórza o łagodnym spadku – kemy oraz wydłużone pagórki o stromych zboczach – ozy.
Ochrona przyrody

Południowa część Wielkich Jezior Mazurskich – rejon jeziora Śniardwy – objęty został ochroną w granicach Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Ponadto, najcenniejsze przyrodniczo obszary objęto ochroną rezerwatową. Najwięcej powołano rezerwatów ornitologicznych, w celu ochrony miejsc lęgowych ptactwa wodnego, oraz rezerwaty ornitologiczno-krajobrazowe. Rezerwat „Siedmiu Wysp Jeziora Oświn” oraz rezerwat „Jezioro Łuknajno” zostały wpisane na listę Konwencji Ramsarskiej, chroniącej tereny bagienne i błotne o międzynarodowym znaczeniu. Rezerwat „Jezioro Łuknajno” ze względu na swe wyjątkowe walory, występuje tu jedna z najliczniejszych w Europie i największa w Polsce kolonia łabędzia niemego, został wpisany na światową listę rezerwatów biosfery. Znajdujące się na terenie Wielkich Jezior Mazurskich pomniki przyrody w większości stanowią głazy narzutowe oraz sędziwe drzewa.

Karolina Rzemieniewska

Opracowano na podstawie:

* Kondracki J., 2002, Geografia regionalna Polski, PWN, Warszawa,
* Panfil J., 1985, Pojezierze Mazurskie, seria Przyroda polska, Wiedza Powszechna, Warszawa,
* Szafer W., Zarzycki K., red. 1972, Szata roślinna Polski, t.1, t.2, PWN, Warszawa.

Dodaj komentarz